TRÍ THỨC TÂN HỌC HUẾ TRONG SỰ THỨC TỈNH TINH THẦN DÂN TỘC (1896-1945): TIẾP CẬN TỪ LỊCH SỬ GIÁO DỤC VIỆT NAM CẬN ĐẠI

Lê Hoài Nam

doi:10.34238/tnu-jst.13987

TRÍ THỨC TÂN HỌC HUẾ TRONG SỰ THỨC TỈNH TINH THẦN DÂN TỘC (1896-1945): TIẾP CẬN TỪ LỊCH SỬ GIÁO DỤC VIỆT NAM CẬN ĐẠI

Thông tin bài báo

Ngày nhận bài: 13/11/25 Ngày hoàn thiện: 30/12/25 Ngày đăng: 30/12/25

Các tác giả

Lê Hoài Nam , Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

Nghiên cứu này tập trung làm rõ vai trò của trí thức Tân học Huế trong sự thức tỉnh tinh thần dân tộc đầu thế kỷ XX, một hiện tượng đặc trưng cho quá trình chuyển hóa của trí thức Việt Nam cận đại. Từ câu hỏi trung tâm: Nhà trường thực dân đã góp phần hình thành và định hình ý thức dân tộc của trí thức Tân học Huế như thế nào, bài viết tiếp cận vấn đề từ lịch sử giáo dục và xã hội học tri thức, trên cơ sở khai thác tư liệu lưu trữ Pháp - Việt, công báo Trung Kỳ, báo chí đương thời (Tiếng Dân, Tràng An, Sông Hương), cùng các công trình trong và ngoài nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống trường Pháp-Việt tại Huế, tuy được thiết lập như công cụ cai trị, lại vô tình mở ra không gian tiếp biến tri thức mới; từ đó xuất hiện một lớp trí thức Tân học vừa hấp thu tư tưởng khai minh phương Tây, vừa khẳng định bản sắc dân tộc qua hành động xã hội và phong trào yêu nước. Bài viết khẳng định Huế không chỉ là trung tâm hành chính của Trung Kỳ mà còn là cái nôi của trí thức dân tộc hiện đại, góp phần lý giải mối quan hệ giữa giáo dục, tri thức và ý thức dân tộc - một vấn đề vẫn mang tính thời sự trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam.

Từ khóa

Trí thức Tân học Huế; Nhà trường thực dân; Giáo dục Pháp - Việt; Tinh thần dân tộc; Việt Nam cận đại

Toàn văn:

PDF

Tài liệu tham khảo

[1] D. G. Marr, Vietnamese Anticolonialism, 1885-1925. Berkeley, CA: University of California Press, 1971.

[2] D. G. Marr, Vietnamese Tradition on Trial, 1920-1945. Berkeley, CA: University of California Press, 1981.

[3] T. A. Nguyen, “The Vietnamese intellectual elite and the colonial fact in the early years of the twentieth century,” Outre-Mers: A Journal of History, no. 268, pp. 291-307, 1985.

[4] E. W. Said, Representations of the Intellectual. New York, NY: Vintage Books, 1994.

[5] B. Do, “Ho Chi Minh’s thought on great national unity (through his meetings with cadres, scholars, and intellectuals in Thua Thien Hue),” Hue Past and Present, no. 55, pp. 9-12, 2006.

[6] Q. H. Vu and V. N. Tran, “The spirit of nationalism in educational reforms in Vietnam in the late 19th and early 20th centuries,” Journal of Historical Studies, no. 11-12, pp. 83-92, 2008.

[7] P. T. Nguyen, “The 1927 student strike at Quoc Hoc High School,” Commemorating the 100th Anniversary of Quoc Hoc Hue School, Special Issue, pp. 98-99, 1996.

[8] People’s Committee of Thua Thien Hue Province, Thua Thien Hue Gazetteer - Historical Section. Hanoi: Social Sciences Publishing House, 2005.

[9] Government-General of Indochina, Statistical Yearbook of Indochina, (1913-1922), vol. 1, section “Instruction”. Hanoi: Far East Printing House, 1923, p. 53.

[10] Central Annam Security Service, General Report on the Political, Economic, and Financial Situation of Annam, 1907-1908. Da Lat: National Archives Center IV, Resident-Superior of Central Vietnam Fonds, File No. 1307.

[11] S. Legrand-Jacques, “Go East! 1905 as a turning point for the transnational history of Vietnamese education,” Trans-Regional and National Studies of Southeast Asia, vol. 9, no. 2, pp. 156-174, 2020.

[12] G. P. Kelly, “Colonial schools in Vietnam, 1918-1938,” Comparative Education Review, vol. 21, no. 3, pp. 452-470, 1977.

[13] J. D. London and B. H. Duong, The Politics of Education and Learning in Vietnam: Contributions to a Theory of Embedded Accountabilities. Oxford: RISE Programme, 2023.

[14] H. M. Nguyen, “Vietnam education institution in the period 1884-1945,” Journal of Science - HOU, vol. 68, no. 2, pp. 33-48, 2023.

[15] P. F. Havik, French Colonial Education: Essays on Vietnam and West Africa. Chicago, IL: University of Chicago Press, 1982.

[16] Communist Party of Vietnam, Complete Works of Party Documents, (1924-1930), vol. 1. Hanoi: National Political Publishing House, 1998.

DOI: https://doi.org/10.34238/tnu-jst.13987

Các bài báo tham chiếu

Hiện tại không có bài báo tham chiếu



Ghi nhớ