SỰ XUẤT HIỆN, QUÁ TRÌNH CHUYỂN HÓA VÀ RỦI RO SINH THÁI CỦA KHÁNG SINH TETRACYCLINE TRONG MÔI TRƯỜNG NUÔI TRỒNG THỦY SẢN

Tóm tắt

Sự gia tăng nhanh chóng của ngành nuôi trồng thủy sản toàn cầu đã làm gia tăng việc sử dụng các tetracyclin (TCs), bao gồm oxytetracycline (OTC), tetracycline (TC), chlortetracycline (CTC) và doxycycline (DOX), như các kháng sinh chính để kiểm soát bệnh tật, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường lan rộng. Bài tổng quan hệ thống này, được thực hiện theo hướng dẫn PRISMA, tổng hợp dữ liệu từ năm 2010–2025 từ các cơ sở dữ liệu Web of Science, Scopus, PubMed và Google Scholar, tập trung vào phân bố không-thời gian, cơ chế vận mệnh và rủi ro sinh thái của TCs trong nước mặt và trầm tích của các hệ thống nuôi trồng thủy sản. Dữ liệu định lượng từ hơn 20 nghiên cứu cho thấy sự hiện diện phổ biến, với OTC và TC là các đồng chất chiếm ưu thế. Tại các khu vực nuôi trồng cường độ cao ở châu Á, như Đồng bằng sông Châu Giang (Trung Quốc) và Đồng bằng sông Cửu Long (Việt Nam), nồng độ OTC trong nước mặt đạt đỉnh lần lượt là 4,5 µg/L và 1,2 µg/L trong các đợt bùng phát bệnh, trong khi trầm tích tích lũy lên tới 2.500 µg/kg trọng lượng khô (dw) tại lưu vực hồ Thái Hồ (Trung Quốc) và 1.800 µg/kg dw tại Việt Nam. Ở các hệ thống được quản lý chặt chẽ tại châu Âu và Bắc Mỹ, nồng độ tetracycline trong nước thường ở mức thấp; tuy nhiên, các hợp chất này có thể tồn tại đến 150 ngày trong điều kiện kỵ khí. Các đợt tăng đột biến theo mùa tương quan với đỉnh điểm vào mùa khô do giảm pha loãng và tăng sử dụng kháng sinh. Các chỉ số rủi ro sinh thái (Risk Quotient - RQ) cho thấy mức rủi ro từ trung bình đến cao đối với các sinh vật không mục tiêu, thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn kháng kháng sinh (ARB) và gen kháng kháng sinh (ARGs). Tổng quan này nhấn mạnh nhu cầu xây dựng khung quản lý chặt chẽ hơn và các biện pháp bền vững nhằm giảm thiểu các mối đe dọa đối với sức khỏe con người.