TRI THỨC BẢN ĐỊA VỀ SỬ DỤNG CÂY THUỐC TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI DÂN TỘC JRAI Ở GIA LAI

Nguyễn Thị Hoà; Đỗ Trần Thẩm Thuý; Hoàng Viết Thành; Võ Văn Nghĩa; Lê Thị Thu Hồng

doi:10.34238/tnu-jst.14931

TRI THỨC BẢN ĐỊA VỀ SỬ DỤNG CÂY THUỐC TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI DÂN TỘC JRAI Ở GIA LAI

Thông tin bài báo

Ngày nhận bài: 02/03/26 Ngày hoàn thiện: 07/07/26 Ngày đăng: 08/07/26

Các tác giả

1. Nguyễn Thị Hoà , Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Tây Nguyên - Viện Dược liệu
2. Đỗ Trần Thẩm Thuý, Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Tây Nguyên - Viện Dược liệu
3. Hoàng Viết Thành, Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Tây Nguyên - Viện Dược liệu
4. Võ Văn Nghĩa, Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Tây Nguyên - Viện Dược liệu
5. Lê Thị Thu Hồng, Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Tây Nguyên - Viện Dược liệu

Tóm tắt

Nghiên cứu nhằm cập nhật hiện trạng sử dụng cây thuốc, bài thuốc dân gian trong cộng đồng người Jrai ở tỉnh Gia Lai. Nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp phỏng vấn có sự tham gia của người dân, đặc biệt là những người có hiểu biết sâu sắc về sử dụng cây thuốc, kết hợp thu thập mẫu vật và giám định mẫu qua so sánh hình thái. Kết quả ghi nhận 61 taxon cây thuốc đang được cộng đồng sử dụng. Người Jrai có niềm tin vào hiệu lực của cây thuốc hoang dại, do vậy, đa phần các loài cây thuốc vẫn được thu hái từ rừng, nhưng một số loài cây thuốc quý, hiếm sử dụng trong hỗ trợ sức khoẻ sinh sản của phụ nữ đã được lưu giữ ở vườn nhà. Nhiều bài thuốc có giá trị như thuốc trị sỏi thận, thuốc trị nám, thuốc hỗ trợ phụ nữ sau sinh vẫn đang được thực hành trong cộng đồng. Các bài thuốc này cần được nghiên cứu thêm để chứng thực tính an toàn, hiệu quả và đưa vào ứng dụng nếu có triển vọng. Tri thức sử dụng cây thuốc gắn với đặc trưng văn hoá của người Jrai nhưng lại đứng trước nguy cơ mai một do phần lớn những người biết về cây thuốc không đáp ứng các tiêu chuẩn hiện hành về thực hành khám chữa bệnh và đăng ký lưu hành vị thuốc, bài thuốc cổ truyền. Cần có chính sách hỗ trợ phù hợp cho cộng đồng địa phương để những tri thức này có thể được truyền thừa bền vững trong cộng đồng qua các thế hệ.

Từ khóa

Người Jrai; Gia Lai; Tri thức bản địa; Cây thuốc dân tộc; Y học dân gian

Toàn văn:

PDF

Tài liệu tham khảo

[1] National Statistics Office, “Population and Housing Census,” 2019. [Online]. Available: https://ketquatongdieutradanso.gso.gov.vn/Default.aspx?Type=KetquaChung. [Accessed Nov. 05, 2025].

[2] C. H. Van, “Family names of the Central Highland People. Reatime Magazine,” 2019. [Online]. Available: https://reatimes.vn/chuyen-ho-cua-nguoi-tay-nguyen-202191130143253004.htm. [Accessed Dec. 02, 2025].

[3] J. Dournes, Forests, Women, and Madness - Beyond the Imaginary of Jrai people (Translated by Nguyen Ngoc, 2018). Knowledge Publishing House, 1978.

[4] H. K. Dao et al., “A collection of medicinal plants and remedies used by the Bahnar and Jrai communities in Gia Lai province,” Provincial-level scientific research project, Gia Lai Department of Science and Technology, 2018.

[5] V. V. Nguyen, M. D. Chan, and V. N. Duong, “Indigenous knowledge of the Bahnar and Rrai communities in Gia Lai province about the exploitation and use of Asparagus racemosus Willd. as medicines,” HUAF Journal of Agricultural Science & Technology, vol. 4, no. 1, pp. 1697-1709, 2019.

[6] C. Zavaleta-Cortijo et al., “Indigenous knowledge, community resilience, and health emergency preparedness,” Lancet Planet. Health, vol. 7, no. 8, pp. e641-e643, 2023, doi: 10.1016/S2542-5196(23)00140-7.

[7] I. Mwalwimba, M. Manda, and C. Ngongondo, “The role of indigenous knowledge in disaster risk reduction and climate change adaptation in Chikwawa, Malawi,” Jàmbá J. Disaster Risk Stud., vol. 16, 2024, doi: 10.4102/jamba.v16i2.1810.

[8] S. M. Siatwiinda, D. Muchochoma, M. D. Mwondela, C. Kunda, and C. J. Nkhoma, “Indigenous knowledge strengthens community resilience in Zambia’s agroecological region I,” Discov. Glob. Soc., vol. 3, no. 1, pp. 1-21, 2025, doi: 10.1007/s44282-025-00289-z.

[9] W. Filho, J. Luetz, E. Totin, D. Ayal, and E. Mendy, “Obstacles to implementing indigenous knowledge in climate change adaptation in Africa,” J. Environ. Manage., vol. 373, 2025, Art. no. 123678, doi: 10.1016/j.jenvman.2024.123678.

[10] G. Martin, Ethnobot. Methods Man. Routledge, 2024, pp. 1-268, doi: 10.4324/9781849775854.

[11] Queensland Herbarium, Collection and preserving plant specimens, a manual, 2nd ed., Department of Science, Information Technology and Innovation, Brisbane, 2016.

[12] H. H. Pham, An Illustrated Flora of Vietnam, vol. 1, 2, 3. Youth Publishing House, 1999.

[13] Vietnam Academy of Science and Technology, Flora of Vietnam. Hanoi Science and Technics Publishing House, 2000.

[14] eFloras, “Flora of China,” Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA, 2025. [Online]. Available: http://www.efloras.org. [Accessed Dec. 01, 2025].

[15] POWO, “Plants of the World Online," Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew, 2025. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/. [Accessed Nov. 03, 2025].

[16] GBIF Secretariat, "GBIF backbone taxonomy," 2025. [Online]. Available: https://www.gbif.org/. [Accessed Nov. 03, 2025].

[17] T. H. Phan, “Study on the toxicity and effectiveness of the extract of Mallotus nanus Airy Shaw for treatment Acne vulgaris,” Doctoral Disseration, Hanoi Medical University, 2018.

[18] D. Sarkar et al., “Characterization and active component identification of Premna herbacea roxb. root extract reveals anti-inflammatory effect and amelioration of imiquimod induced psoriasis via modulation of macrophage inflammatory response,” Phytomedicine, vol. 119, 2023, Art. no. 155007, doi: 10.1016/j.phymed.2023.155007.

[19] National Institute of Medicinal Materials, Checklist of medicinal plants in Vietnam. Science and Technics Publishing House, 2016.

[20] H. G. Do, T. L. Truong, V. H. Dang, D. N. Vu, T. T. T. Nguyen, and T. D. Nguyen, “Calcium Oxalate Crystallizing Inhibition of Extracts from Several Pandanus Species in Vietnam,” Journal of Medicinal Materials, vol. 27, no. 4, pp. 218-222, 2022.

[21] T. Tran, P. Dang, T. Le, V. T. Do, H. Nguyen, T. M. Nguyen, and N. Nguyen, “Lignans from the fruits of Pandanus kaida Kurz. (Pandanaceae) and theirs a-Glucosidase inhibitory activities,” VNUHCM Journal of Natural Sciences, vol. 6, no. 4, pp. 2408-2414, 2022, doi: 10.32508/stdjns.v6i4.1206.

[22] P. P. Adkar and V. H. Bhaskar, “Pandanus odoratissimus (Kewda): A Review on Ethnopharmacology, Phytochemistry, and Nutritional Aspects,” Advances in pharmacological sciences, vol. 2014, 2014, Art. no. 120895, doi: 10.1155/2014/120895.

[23] A. Aggarwal, S. K. Singla, M. Gandhi, and C. Tandon, “Preventive and curative effects of Achyranthes aspera Linn. extract in experimentally induced nephrolithiasis,” Indian J Exp Biol., vol. 50, no. 3, pp. 201-208, 2012.

[24] N. Muhammad, N. F. A. Rahim, and M. A. Anas, 58 Types of Malaysian Plants for Kidney Stone Remedies. Penerbit UTHM, 2022.

DOI: https://doi.org/10.34238/tnu-jst.14931

Các bài báo tham chiếu

Hiện tại không có bài báo tham chiếu



Ghi nhớ