ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG PHÂN BỐ, TRI THỨC BẢN ĐỊA VÀ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI LOÀI LAN MỘT LÁ (Nervilia fordii (Hance) Schltr.) TẠI TỈNH CAO BẰNG | Tình | TNU Journal of Science and Technology

ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG PHÂN BỐ, TRI THỨC BẢN ĐỊA VÀ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI LOÀI LAN MỘT LÁ (Nervilia fordii (Hance) Schltr.) TẠI TỈNH CAO BẰNG

Thông tin bài báo

Ngày nhận bài: 13/08/26                Ngày hoàn thiện: 28/10/26                Ngày đăng: 28/10/26

Các tác giả

1. Nguyễn Thị Tình, Trường Đại học Nông Lâm – ĐH Thái Nguyên
2. Phạm Thị Vinh, Trường Đại học Nông Lâm – ĐH Thái Nguyên
3. Trịnh Thị Chung, Trường Đại học Nông Lâm – ĐH Thái Nguyên
4. Nguyễn Đức Tuân, Trường Đại học Nông Lâm – ĐH Thái Nguyên
5. Dương Mạnh Cường, Trường Đại học Nông Lâm – ĐH Thái Nguyên
6. Nông Thị Thường, Trường Đại học Nông Lâm – ĐH Thái Nguyên
7. Nguyễn Thị Thu Hà Email to author, Viện Đào tạo và Nghiên cứu Xuất sắc – ĐH Thái Nguyên

Tóm tắt


Lan một lá (Nervilia fordii (Hance) Schltr.) là loài dược liệu quý, được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và đang chịu áp lực khai thác mạnh. Nghiên cứu ghi nhận hiện trạng phân bố, tri thức bản địa và đặc điểm hình thái của loài tại ba xã Đàm Thủy, Độc Lập và Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Điều tra nông hộ bằng phỏng vấn bán cấu trúc (150 phiếu; 50 phiếu/xã) hướng vào nhóm người am hiểu cây thuốc, kết hợp điều tra theo tuyến và đo đếm hình thái trên mẫu thu tháng 5/2026. Trong số người được phỏng vấn, 82,7% nhận biết loài và 83,3% từng bắt gặp cây dưới tán rừng kín trên núi đá vôi, ở độ cao 400–1.300 m với độ tàn che 65–75%. Củ là bộ phận được khai thác nhiều nhất (63,3%), tiếp đến là lá (44,0%), chủ yếu vào tháng 7–9 để chữa ho, bổ phổi; 84,7% xác nhận loài được buôn bán tại địa phương nhưng chỉ số ít hộ đã trồng. Mẫu đo đếm có đường kính củ 2,01–2,31 cm, chiều cao củ 2,31–2,79 cm, lá hình tim tròn rộng 6,60–7,08 cm và dài 6,54–6,79 cm. Mức sẵn sàng tham gia phát triển loài giảm dần theo mức độ cam kết, từ tập huấn kỹ thuật (86,7%) đến tham gia hợp tác xã (54,7%). Kết quả là dẫn liệu nền cho việc bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen Lan một lá tại Cao Bằng.

Từ khóa


Bảo tồn nguồn gen; Tri thức bản địa; Lan dược liệu; Chi Nervilia; Khai thác bền vững

Toàn văn:

PDF

Tài liệu tham khảo


[1] T. L. Do, Medicinal Plants and Herbs of Vietnam. Hanoi: Medical Publishing House, (in Vietnamese), 2015.

[2] Vietnam Academy of Science and Technology, Vietnam Red Data Book, Vol. 2: Plants and Fungi. Hanoi: Natural Science and Technology Publishing House, (in Vietnamese), 2024.

[3] T. Nguyen et al., Checklist of Medicinal Plants of Vietnam. Hanoi: Science and Technology Publishing House, (in Vietnamese), 2016.

[4] L. Zhang, “Three new flavonol glycosides from Nervilia fordii,” Phytochemistry Letters, vol. 5, no. 1, pp. 104-107, 2012.

[5] J. Xie et al., “Structural characterization and immunomodulating activities of a novel polysaccharide from Nervilia fordii,” International Journal of Biological Macromolecules, vol. 114, pp. 520-528, 2018.

[6] Y. Yao et al., “Effects of Nervilia fordii extract on pulmonary fibrosis through TGF-β/Smad signaling pathway,” Frontiers in Pharmacology, vol. 12, 2021, Art. no. 659627.

[7] Y.-Q. Zhou et al., “Cultivable endophytic fungal community associated with the karst endemic plant Nervilia fordii and their antimicrobial activity,” Frontiers in Microbiology, vol. 13, 2022, Art. no. 1063897.

[8] A. C. Hamilton, “Medicinal plants, conservation and livelihoods,” Biodiversity and Conservation, vol. 13, no. 8, pp. 1477-1517, 2004.

[9] T. T. Nguyen and T. H. Bui, “Characteristics of the matK sequence isolated from the one-leaf orchid (Nervilia fordii (Hance) Schlechter) collected in Cao Bang,” (in Vietnamese), TNU Journal of Science and Technology, vol. 226, no. 10, pp. 323-329, 2021.

[10] T. D. Nguyen, T. K. Le, T. K. Le, and P. T. Nguyen, “Lang Son: Conservation and development of the one-leaf orchid genetic resource,” (in Vietnamese), Vietnam Journal of Science and Technology, no. 9, pp. 42-43, 2023.

[11] T. T. Nguyen and T. T. L. Tran, “Morphological characteristics and ITS sequence isolated from Nervilia fordii (Hance) Schlechter collected in Cao Bang and Thai Nguyen provinces,” (in Vietnamese), in Proc. 4th National Conference on Biology Research and Teaching in Vietnam, 2020, doi: 10.15625/vap.2020.00026.

[12] CaoBang Provincial Statistics Office, CaoBang Statistical Yearbook 2025. Hanoi: Economic – Finance Publishing House, (in Vietnamese), 2026.

[13] L. V. Averyanov and A. L. Averyanova, Updated Checklist of the Orchids of Vietnam. Hanoi: Vietnam National University Publishing House, 2003.

[14] S. C. Chen and S. W. Gale, “Nervilia Commerson ex Gaudichaud,” in Flora of China, vol. 25, Z. Y. Wu, P. H. Raven, and D. Y. Hong, Eds. Beijing: Science Press; St. Louis: Missouri Botanical Garden Press, 2009, pp. 197-201.

[15] T. B. Nguyen, Checklist of Plant Species of Vietnam, vol. 3. Hanoi: Science and Technology Publishing House, (in Vietnamese), 2005.




DOI: https://doi.org/10.34238/tnu-jst.16785

Các bài báo tham chiếu

  • Hiện tại không có bài báo tham chiếu
Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên
Phòng 408, 409 - Tòa nhà Điều hành - Đại học Thái Nguyên
Phường Tân Thịnh - Thành phố Thái Nguyên
Điện thoại: 0208 3840 288 - E-mail: jst@tnu.edu.vn
Phát triển trên nền tảng Open Journal Systems
©2018 All Rights Reserved